Είμαστε
όλοι πολύγλωσσοι;
.. θετική απαντηση στην ερώτηση έρχεται να δώσει
ο Alfred Tomatis στο βιβλιό του « Το μυστικό των ξένων γλωσσών»
(Εκδόσεις ΡΕΩ).
από
την Κατερίνα Συναπίδου
Ο Alfred Tomatis, Καθηγητής της ειδικότητας της ακουστικο-ψυχο
– φωνολογίας, εισάγει μία μέθοδο η οποία διευκολύνει την εκμάθηση
των ξένων γλωσσών. Το Ηλεκτρονικό Αυτί, βοηθάει όσους επιχειρούν
να μάθουν μία ξένη γλώσσα, να την ακούν σαν να ήταν η μητρική τους.
Η φιλοσοφία αυτής της τεχνικής, βασίζεται στον ισχυρισμό του Tomatis,
ότι «μαθαίνουμε καλά μια γλώσσα με το να την ακούμε σωστά».
Η εκμάθηση των ξένων γλωσσών αποτελεί ένα διαβατήριο στον τομέα
της επικοινωνίας. Κάποιος που μπορεί με ευκολία να περάσει από τη
μια γλώσσα στην άλλη διαθέτει ένα ισχυρό όπλο, το οποίο θα τον βοηθήσει
να πορευθεί σε όλη του ζωή. Η σκέψη του εμπλουτίζεται, εκλεπτύνεται
και αποκτά μεγάλη ευελιξία και ευστροφία. Σε καμία περίπτωση δε
χάνει την ταυτότητά του, αλλά μέσω των ξένων γλωσσών γνωρίζει και
τη δική του μητρική γλώσα καλύτερα. Η γλωσσομάθεια, σύμφωνα πάντα
με τον Tomatis, δεν είναι παρά το χάρισμα της ακοης. Η ικανότητα
κάποιου ανθρώπου να μάθει μία ξένη γλώσσα στηρίζεται στην ικανότητά
του να μπορεί να την ακούσει σωστά, να παρατηρεί όλες τις λεπτομέρειες
της γλώσσας, τις αποχρώσεις της, τον ρυθμό και να μπαίνει στην ψυχολογία
της.
Καθοριστικό ρόλο στην εκμάθηση ξένων γλωσσών παίζει η φυλή μας.
Η κάθε φυλή μπορεί ευκολότερα ή δυσκολότερα να μάθει μία ξένη γλώσσα,
ανάλογα με το πόσο απέχει η γλώσσα αυτή από τη δική της ακουστική
καμπύλη. Από τη φύση μας είμαστε προικισμένοι με το αυτί της εθνότητάς
μας. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε συνηθίσει να ακούμε τους ήχους που
χαρακτηρίζουν τη μητρική μας γλώσσα, στους οποίους εθίζεται τόσο
το αυτί μας, όσο και τα ακουστικά κέντρα του εγκεφάλου μας. Για
να μάθουμε την ξένη προς εμάς γλώσσα πρέπει να μάθει το αυτί μας
την ακούει. Τη δυνατότητα αυτή άλλες φυλές τη διαθέτουν περισσότερο
και άλλες λιγότερο.
Οι γλώσσες διαφοροποιούνται μεταξύ τους λόγω κάποιων παραγόντων.
Μπορεί να αφορά την ηχητική γεωγραφία τους, την περιοχή όπου την
μιλάνε στην οποία συμβάλει η αντίσταση του αέρα, οι διαφορετικές
συχνότητες και τα μήκη κύματος. Ο κάθε τόπος έχει ακουστικές ιδιότητες
σύμφωνα με τις οποίες ο αέρας μπορεί να ηχεί πιο ρυθμικά, με μεγαλύτερη
μουσικότητα ή να δονείται περισσότερο από άλλες περιοχές. Παράγοντες
λοιπόν μπορεί να ειναι ο κοινωνικός και φυσικός περίγυρος και το
άμεσο περιβάλλον. Επομένως η γλώσσα δρα κατά κάποιο τρόπο αντανακλαστκά
και ενστικτωδώς, ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχεται το ακουστικό
όργανο στην εκάστοτε περιοχή.
Ο Tomatis θέλησε να αποδείξει τη διαφορετικότητα που παρουσιάζουν
οι γλώσσες σε κάθε περιοχή κάνοντας έναν «ηχητικό περίπατο» στη
Γαλλία. Έτσι, παρατήρησε τις διαφορές στην προφορά της γαλλικής
γλώσσας και τις διαλέκτους που ενυπάρχουν μέσα στην ίδια τη χώρα.
Προσπάθησε να καταλάβει τη πηγή αυτής της διαφορετικότητας και κατέγραψε
τη ζώνη συχνοτήτων σε κάθεμιά από αυτές, το ρυθμό τους, την ιδιαίτερη
έκφραση και τον λανθάνοντα χρόνο. Από αυτή την έρευνα απέδειξε ότι
το αυτί επαναντιδρά στη φωνή και ρυθμίζει όλες τις παραμέτρους της
και ότι το σώμα συμμετέχει στη διαδικασία αυτή και στην επικοινωνία
με τα άλλα άτομα.
Μία επόμενη σημαντική καταγραφή που κάνει ο συγγραφέας στο βιβλίο
«Το μυστικό των ξένων γλωσσών» είναι τα εθνογράμματα, τα οποία βασίζονται
στη ζώνη συχνοτήτων και στις εντάσεις. Μέσα από αυτές τις γραφικές
παραστάσεις κατανοούμε τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ γλωσσικών
ομάδων στο επίπεδο ακρόασής τους και μπορούμε να συμπεράνουμε γιατί
κάποιες γλωσσικές ομάδες είναι δύσκολο να κατανοήσουν και να μάθουν
κάποιες γλώσσες.
Τα χαρατηριστικά κάθε γλώσσας προσδιορίζονται από τέσσερα κριτήρια.
Το πρώτο είναι η ζώνη συχνοτήτων στην οποία εκπέμπει κάθε γλώσσα
και το δεύτερο είναι οι περιβάλλουσες καμπύλες των μέσων τιμών των
συχνοτήτων. Ο χρόνος προετοιμασίας που χρειάζεται το αυτί για να
αρχίσει να ακούει, ονομάζεται λανθάνον χρόνος και προυποθέτει την
ετοιμότητα του σώματος, του αυτιού και του νευρικού συστήματος.
Το τελευταίο κλειδί για τις γλώσσες είναι ο χρόνος προήγησης τον
οποίο εκδηλώνει η οστέινη μετάδοση ως προς την αέρια μετάδοση και
είναι καθοριστικός για την αφομοίωση και τη σωματοποίηση της γλώσσας,
είτε μιλάμε για την εκμάθηση της μητρικής μας γλώσσας είτε μίας
ξένης.
Είμαστε όλοι πολύγλωσσοι, πώς μπορούμε όμως να το καταφέρουμε στην
πράξη; Δύο είναι οι τρόποι που μας προτίνει ο Alfred Tomatis, το
ακουστικό -φωνητικό τεστ και το Ηλεκτρονικό Αυτί. Όσων αφορά τη
δοκιμασία ακρόασης- διαδικασία πρόσθετη από αυτή της ακοής που γίνεται
με ακοόγραμμα και μας δείχνει αποτελέσματα για το πόσο καλά ακούμε
– υπάρχει ένα τεστ στα "κέντρα Τοματίς", το οποίο λέγεται
«Σύστημα Δοκιμασίας Ακρόασης Τοματίς» και αποτελείται από τέσσερα
στάδια.
Το «τεστ ακρόασης» είναι το πρώτο στάδιο της δοκιμασίας. Στόχος
μας με αυτό το τεστ είναι να μάθουμε κατά πόσο το άτομο είναι ανοιχτό
και διαθεσιμο προς τον κόσμο που το περιβάλλει, δηλαδή πώς «ακροάται»
και να δούμε τη συμπεριφορά του στις διαπροσωπικές του σχέσεις,
την επιθυμία συμμετοχής και προσφοράς που διαθέτει. Στη συνέχεια
υπάρχει το «τεστ της ακουστικής επιλεκτιότητας» το οποίο μας βοηθά
να γνωρίσουμε τις ζώνες συχνοτήτων στις οποίες ένα άτομο εκπληρώνει
την τέλεια ανάλυση των ήχων που λαμβάνει. Τρίτο στάδιο της διαδικασίας
αυτής είναι η «δοκιμασία εντόπισης του ήχου στο χώρο», με την οποία
αποδεικνύεται από ποια πλευρά φτάνουν στο αυτί οι ήχοι που στέλνονται
μέσω οστέινης μετάδοσης. Τέλος, υπάρχει η «μελέτη της ακουστικής
πλευρίωσης» στόχος της οποίας είναι, με τη βοήθεια ενός οργάνου
(ακοοπλευριόμετρο) να προσδιορστεί το αυτί του ατόμου ,ε το οποίο
ελέγχει τον προφορικό λόγο.
Η σημαντικότερη ανακάλυψη και καινοτομία του Tomatis είναι το Ηλεκτρονικό
Αυτί. Με αυτό το μηχάνημα ο σπουδαστής μίας ξένης γλώσσας εισάγεται
σταδιακά στον ηχητικό κόσμο και βυθίζεται στις συνθήκες ακρόασης
ενός εμβρύου της εκάστοτε γλώσσας. Το Ηλεκτρονικό Αυτί απευθύνεται
στο μέσο αυτί, λειτουργεί ως «πρότυπο» του ανθρώπινου αυτιού και
επιδρά απευθείας στο ακουστικό όργανο και σε όλο το νευρωτικό σύστημα,
το οποίο εξαρτάται από αυτό. Η λειτουργία του αφορά τη μεταβολλή
του τρόπου ακοής και κατά συνέπεια του τρόπου ομιλίας του ατόμου.
Πιο συγκεκριμένα, τροποποιεί κατ’ επιλογήν τη ζώνη συχνοντήτων,
«ανοίγει» το αυτί στους επιλεγμένους ήχους μιας γλώσσας, αφού έχει
συντονιστεί στα μήκη κύματος αυτής της γλώσσας. Η γλώσσα που εισχωρεί
μέσω φιλτραρισμένων ήχων επιτρέπει στο αυτί του σπουδαστή να τροποποιήσει
τη ζώνη συχνοντήτων, δηλαδή να δημιουργήσει τα άλλα προνομιούχα
πεδία αντίληψης που χαρακτηρίζουν αυτή τη γλώσσα.
Η προετοιμασία ενός μαθητή ξένης γλώσσας με το Ηλεκτρονικό Αυτί,
τον βοηθά να εισχωρήσει γρηγορότερα στην ψυχολογία της γλώσσας,
διευκολύνει την ομιλία του, του παρέχει πιο άμεση ενσωμάτωση και
προσαρμογή στην καινούργια γλώσσα. Ολόκληρη η διαδικασία αυτων των
δοκιμασιών επιτρέπει στον καθένα που θέλει να μάθει μία γλώσσα να
προσεγγίσει ευκολότερα την γλώσσα που έχει επιλέξει.
Όλοι έχουν τις ίδιες δυνατότητες να μάθουν μία ξένη γλώσσα, ανεξάρτητα
από την ηλικία. Είναι αλήθεια πως το αυτί του παιδιού είναι πιο
εύπλαστο και ικανό να αφομοιώσει οποιοδήποτε ηχητικό σύμπαν, είτε
της μητρικής γλώσσας είτε μιας ξένης. Δε σημαίνει όμως ότι ένας
ενήλικος δεν διαθέτει την ικανότητα. Αυτό που πρέπει να κάνει είναι
να καταφέρει να «ξεπεράσει» την μητρική του, να μην μένει προσκολλημένος
σε αυτή και να είναι ανοιχτός σε νέους ήχους και νέο τρόπο επικοινωνίας.
¶λλωστε, όπως ήδη αναφέραμε, «το χάρισμα της γλωσσομάθειας συνδέεται
με την ικανόητα ακρόασης» και η προτεινόμενη μέθοδος από τον Alfred
Tomatis, συνίσταται στο να αναπτυχθεί αυτή η ικανότητα ακρόασης,
την οποία όλοι διαθέτουν, αλλά ορισμένοι μονο γνωρίζουν πώς να εκμεταλλεύονται.
Έτσι, κλείνουμε με μία φράση του συγγραφέα, σλυμφωνα με τον οποίο
«ο εγκέφαλός μας είναι ικανός να μάθει όλες τις γλώσσες του κόσμου
και ό, τι άλλο επιθυμεί, κάτι που δείχνει ότι όλοι μας γεννηθήκαμε
πολύγλωσσοι».
|